درهای سنگی

« درب های سنگی »

 بازدید و تحقیق توسط: سید علی روشن ضمیر اسکوئی ( خبرنگار دفتر خبری شهرستان اسکو ) - مهدی عارفی اسکوئی ( محقق و نویسنده ) در بهمن ماه 1389 شمسی -  کوچه باغات اسکو

     

مشخصات درهای سنگی :

1-اکثر این نوع درها با عرض افقی یک متر و  طول عمودی20/1  سانتیمتر و تقریباً دارای  ضخامت 10 سانتیمتر می باشند . البته در بعضی موارد درهای سنگی کوچک تر از اندازۀ ذکر شده یعنی تقریباً به عرض نیم متر و به طول عمودی یک متر نیز مشاهده گردید .

2- درهای فوق تقریباً 500 کیلوگرم و اندازه های کوچک  آن تقریباً دارای 200 کیلوگرم دارای وزن می باشند.

3-  این درها فاقد هر گونه چهار چوب بوده، در حقیقت چهار چوب آن همان دیوار خشتی  یا گِلی است که در منطقۀ اسکو مشهور به « مُهره » می باشد. مهره همان دیوار خشتی باغات می باشد که در این روش از هیچگونه سنگی استفاده نمی شود . ( =   MÖHRƏ      مؤهره : دیوار گلی است که، معمولاً یک ردیف حدود 60 یا 70 سانتیمتر با گِل وَرز  داده( پیاپی کار کردن - منظور گِل را با نیروی پا لگد مال کردن است، تا سفت شود ) و سفت شده کار می کنند سپس کمی که خشک شد یک ردیف خشت خام روی آن می چینند دوباره یک ردیف دیگر دیوار را با گِل بالا می برند . بهمین ترتیب ادامه می دهند تا دیوار به حدی برسد که دست به بالای آن نرسد . - فرهنگ ترکی - فارسی ، تالیف محمود دست پیش « واله بابا » - ناشر شرکت تعاونی کارآفرینان فرهنگ وهنر - زمستان 1387 ، با حمایت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ) عاقبت نتیجه همان دیوار باغات  امروزی است  که طول عمودی آنها بعضاً به بیش از یک  متر و در بعضی مواقع به چندین متر نیز می رسد که از نیاکان ما به یادگار مانده است.

اما جهت استقرار کامل درب سنگی و به علت اینکه دیوار خشتی استقامت نگهداری و تحمل سنگینی و فشار ناشی از حرکت سنگ را داشته باشد، برای جبران این نقیصه چهار چوب درب را سنگ چین کرده و در بالای ورودی تخته سنگی محکم که به صورت مستطیل قرار گرفته ، همچنین تخته سنگی به همان اندازه یا  کوچک تر از آن بعنوان پاشنۀ پائین قرار داده شده است. لازم به ذکر است که تخته سنگی که به صورت درب از آن استفاده شده، در گوشۀ پائین و بالای یکی از ضلع های عمودی برآمدگیِ به اندازۀ طول و قطر تقریباً 15  سانتیمتر بعنوان پاشنه کنده کاری شده و همین قسمت ها در داخل شیارهای دایره مانندی در گوشۀ همان تخته سنگ های مستطیلی که یک کمی بزرگتر از پاشنه می باشند، به صورت گود کنده کاری گردیده که بعنوان پاشنه گردان  عمل می کننداز آن استفاده شده و دربی به آن سنگینی بر روی آن به راحتی حرکت کرده و به آسانی  نیز باز و بسته می شود .

4- در قسمت بیرونی پاشنه گردان پائین و همچنین درست در وسط چهارچوب ضلع عمودی که درب از آن قسمت باز و بسته می شود ، سنگ ها را طوری تراش داده اند که دارای برآمدگیِ کوچک می باشند. این برآمدگی ها مانع از باز شدن درب به طرف بیرون از باغ می شوند . یعنی در حقیقت طراحان آن پیش بینی کرده اند که درب به طرف کوچه باز نشده و مانع گذر عمومی نگشته ، همچنین از تخریب زود رس و یا  از خورد شدن آن توسط برخورد هر چیز خارجی و در نتیجه از شکستن درب و فرو ریختن دیوار جلوگیری گردد.

5- جالب توجه اینکه این نوع درب ها دارای قفل و کلید مخصوص برای خود می باشند، که اصطلاحاً « مارا = MARA    نامیده میشود .( مارّه - مَرّه - مرور - راه  ) « مارا » اصطلاحاً « کولون  » نیز نامیده می شود ، که بعنوان « کولون =KOLON » درب از آن یاد می شود. در واقع « مارا » نوعی تخته است که برای باز و بسته کردن  بر پشت درب های سنگی و یا تخته ای قرار می گیرد . معمولاً به علت اندازه بزرگ  درب های تخته ای از دو عدد تخته  « مارا » جهت محکم کاری برای بستن در پشت درب های چوبی استفاده می شده است. همچنان که در بالا نیز اشاره شد، در سمت ضلعی که درب از آن طرف باز و بسته می شود، محلی تو خالی در دیوار جهت باز و بسته کردن درب تعبیه شده، که در داخل آن ، یعنی درست در پشت کنارۀ درب ، محل استقرار قفل و کلید قرار دارد . این قفل و کلید از همان محلی که در داخل دیوار خالی گذاشته شده است، به وسیلۀ دراز کردن دست قابل کنترل می باشد. جنس قفل و کلید از چوب بوده در حقیقت تخته ای با ضخامت تقریباً 10 سانتیمتر و به عرض 10 و به طول 30 سانتیمتر  انتخاب و وسط آن را بعنوان کانالی برای حرکت چوبی که  نقش قفل و کلید را دارد، در داخل آن قرار داده شده و هنگام استفاده از قسمت انتهائی که دارای برآمدگی است و در نزدیکی محل بیرونی و قابل دسترسی برای انسان است، باز و بسته می شود . هنگام بستن درب، چوبی که در داخل راهرو تخته قرار گرفته به طرف پشت درب حرکت داده شده در نتیجه باعث بسته شدن درب می گردد، و هنگامی که چوب مورد نظر  به انتهای بیرونی تخته کشیده شود ، موجب رها شدن چوب از پشت درب گردیده، درنتیجه درب با کوچک ترین فشاری به داخل گشوده می شود.

6- لازم به ذکر است که اکثر اینچنین درب هائی از سمت راست به طرف داخل باز می شوند. به همین سبب این موضوع بیانگر استفاده عموم از دست سمت راست می باشد . ولی به ندرت در بعضی مواقع درب هائی نیز وجود دارند که به طرف چپ باز می شوند .

7- در کار گذاری این نوع درب های سنگی، به علت سنگینی نامتنایب وزن سنگ نسبت به تحمل و پایداری دیوار خشتی، تراز بودن و میزان بندی آن رعایت شده است . به طوری که فشار ناشی از سنگینی به شکل عمود بر زمین بوده ، در نتیجه از فشار وارده بر چهار چوب آن جلوگیری شده است. همچنین یکی دیگر از جنبه های مثبت تراز بودن، عدم تمایل سنگینی درب به چهار طرف خود  به خصوص به قسمت بیرون و یا داخل می باشد. اگر خلاف عمل موازنه در تعبیۀ درب های مورد ذکر به کار گرفته می شد، دوام و ماندگاری و سرپا بودن آنها طولی نکشیده و در نتیجه منجر به فرو ریختگی دیوار و شکستگی خود سنگ می انجامید .

8- از اندازه های کوچک این نوع درب ها در بعضی از مواقع بعنوان محل ورود و خروج احشام کوچک قد مانند گوسفند و بز نیز در دیواره باغات استفاده شده است .

9- مطالعه و تحقیقات ما بیانگر این است که ، این درب های سنگی در اکثر باغاتی مورد استفاده قرار گرفته اند، که باغات فوق در مالکیت ثروتمندان بوده اند . یعنی در آن زمان  فقرا  یا اصلاً دارای باغ و ملک نبودند، یا اگر باغی هم در مالکیت آنها بود، به علت فقر و  عدم درآمد کافی توان سفارش سنگ، هزینه حمل و تراش و  همچنین هزینه سنگین دیوار کشی را نیز نداشتند.به طوری که اکثر باغات اسکو هم اکنون نیز فاقد دیوار می باشند. شاهد زنده اینکه ، هم اکنون نیز ثروتمندان دیوارهای خشتی باغات خود را به وسیلۀ بلوک و سفال های سیمانی حصار کشی کرده، در حالی که فقرا حتی توان مالی برای مرمت دیوارهای گِلی را نیز ندارند .

10- در روی بدنۀ بعضی از این درب ها آثار حکاکی دایره مانند به قطر تقریبی 15 سانتیمتر  که به صورت برجستگی حک شده اند ، به چشم می خورد. این حکاکی ها فاقد هر گونه شکل و  نماد هستند.

ونسل امروزی و نسل فردا گردیده است.

آثار تخریبی :

به علت عدم آشنائی عده ای به ارزش و اهمیت میراث گذشتگان، و همچنین به سبب عدم ایجاد فرهنگ حفظ و نگهداری آثار باستانی که حاصل زحمات نیاکان ما می باشند، کسانی آگاهانه یا ناخودآگاه عامل تخریب ، ویرانی ، فرو پاشی  و از بین رفتن میراث فرهنگی خود بوده به طوری که از نظر آنان اینچنین آثار گرانبهائی، ارزش چندانی نداشته و ندارند! به همین سبب امروزه ما شاهد از بین رفتن آثار هنری و فرهنگی نیاکان خود هستیم . با این مقدمه کوتاه موارد زیر بعنوان آثار تخریبی در مورد درب های سنگی ذکر می گردد.

1- به علت گذشت زمان و استفاده از چوب، درب های فوق کاربرد خود را از دست داده اند.

2- با جای گزینی درب های چوبی، متاسفانه از درب های سنگی در بیشتر مواقع در پیِ دیوار باغات یا احیاناٌ در پیِ منازل استفاده شده و در بعضی موارد نیز بعنوان بدنۀ دیوار با خشت و گِل پوشیده شده است( در کوچه باغ منتهی به محلۀ میلان  از طرف منقطۀ صرافلار )

3- از درب های فوق بعنوان پل عابر گذر و در بعضی مواقع بعنوان پل ماشین رو نیز استفاده شده است.( در محلۀ میلان  منطقۀ « مَممد او » ( محمد اوف )

4- در بعضی باغات از سنگ های مربوطه بعنوان سکوی نشیمن استفاده شده است.( باغ ساسانی مشهور به « قره خان باغی » در محلۀ بالای خسرق واقع در نزدیکی استخر حَمزان منتهی به منطقۀ « دولدون اسکو » )

5- در بعضی مناطق سنگ های فوق عمداً شکسته شده و از آنها جهت پله ورودی  باغ، در دیوار کشی، قرار دادن بر روی جوی آبی که از کوچه باغ عبور می کند، استفاده در دیوارۀ نزدیکی خروج آب استخر جهت آبیاری باغات، استفاده در دیوارۀ کانال های آبرو - لازم به ذکر است که پنج نمونه از چنین درب هائی در اطراف استخری مشهور به « صرافلار گؤلو » ( استخر صرافان )در شمال اسکو  واقع شده که آبیاری  باغات محلۀ میلان را تامین می کند به وضوح به چشم می خورد

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه سازی

آمار بازدیدکنندگان سایت

846320
امروز
دیروز
هفته جاری
هفته گذشته
ماه جاری
ماه گذشته
بازدید کل
355
795
1472
839297
20220
23360
846320

آی‌پی شما: 54.156.58.187
امروز: سه شنبه، 04 مهر 1396 - ساعت: 23:07:20

تبلیغات (2)

تالار گفتمان آذر فروم

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

پیوندها

درباره ما

وبسایت رسمی اسکو باخیش از سال 92 به نقد و بررسی در زمینه مطالب فرهنگی ، هنری ، تاریخ و ادبیات شروع به فعالیت کرده است.

مهدی عارفی (ایشیق) :

محقق - نویسنده - شاعر

سخنان بزرگان

امام على سلام الله علیه :
مَنْ حَسُنَتْ خَليقَتُهُ طابَتْ عِشْرَتُهُ؛

هر كس خوش اخلاق باشد، زندگى‏اش پاكيزه و گوارا مى‏گردد.