آذربایجان ادبیات تاریخینه بیر باخیش

یازیلی ادبی دیل و کلاسیک ادبیات

آذربایجان تورکجه سی ادبی دیلینده یازیلان ان اسکی اثر 13-جو عصره عائید دیر. ایلک منظوم اثرلر حسن اوغلو و نصیر باکویی نین شعرلری و ایلک منثور ادبی اثر هندوشاه نخجوانی نین آذربایجان تورکلرینه فارسجانی اؤیرتمک مقصدی ایله یازدیغی « صحاح العجم » کتابی دیر. حسن اوغلودان ایکی تورکجه و بیر فارسجا شعر قالمیش دیر. آنجاق دولتشاه سمرقندی نین « تذکره الشعرا »سیندا اونون فارسجا و تورکجه دیوانلاری اولدوغو قید اولونموشدور.

حسن اوغلونون ایلک غزلی مشهور « آپاردی کؤنلومو بیر خوش قمر یوز جانفزا دلبر » مطلعلی شعری اولموشدور. حسن اوغلونون شعرلری تورکیه و مصرده مشهور اولموش و 14- جو عصرده مصر مملوکونون قیپچاق شاعیری سیف سرایی و 15 – جی عصرده آنادولو شاعیری احمد داعی اونون غزلینه نظیره یازمیشلار.

بورادا حسن اوغلونون ایکینجی غزلیندن بیر نئچه بیتی نقل ائدیریک:

نئجه سین گل ای یوزی آغوم بنوم
آند ایچرم سندن آرتوق سئومه ییم
حوری ایچینده سانا مانند اولمایا
آل الیمی ائره ییم مقصودیمه
بن اؤلوجک یولونا گومون بنی
بو حسن اوغلو سنون بندن دورور
.

 

سن اریتدین اودلارا یاغوم بنوم
سنونلن خوش کئچن چاغوم بنوم
اصلی یوجا کؤنلوم آلچاغوم بنوم
قویما یورکده یانه داغوم بنوم
باخا دورسون یارا توپراغوم بنوم
آنی رد ائتمه یوزی آغوم بنوم
.

 آپاردی کؤنلومو بیر خوش قمر یوز جانفزا دلبر

نه دلبر دلبر شاهید، نه شاهید، شاهید سرور

من اؤلسم سن بت شنگول صراحی ائیلمه قل-قل

نه قل-قل، قلقل باده، نه باده، باده احمر

باشیمدان گئتمه دی هرگز سنینله ایچدیگیم باده

نه باده باده ی مستی نه مستی، مستی ساغر

شها شیرین سؤزون ائیلر میصریده بیر زامان کاسد

نه کاسد، کاسد قیمت، نه قیمت، قیمت شکر

توتوشمایینجا در آتش بلیرمز خصلت عنبر

نه عنبر عنبر سوزش، نه سوزش، سوزش مجمر

ازلده جانیم ایچینده یازیلدی صورت معنی

نه معنی معنی صورت، نه صورت صورت دفتر

حسن اوغلو سنه گرچی دوعاچی دیر ولی صادق

نه صادق، صادق بنده نه بنده، بنده چاکر

******

نصیر باکویی

نصیر باکویی 13 – جو عصرین سونو 14 – جو عصرین اوللرینده یاشامیش و اولجایتونون باکییا گلمه سی مناسبتی ایله بیر مخمس یازمیش دیر.  نمونه اوچون بیر غزل بیرده مخمس شعریندن ایکی بند نقل ائدیریک:

زار کؤنلوم تانرینه قیل گیل ثنا ایمان ایلن

بولدی رونق دین و ایمان طاعت سبحان ایلن

طاعت سبحان بیزه فرض اولدی جسم و جان ایلن

شکر اولا شول حقه کیم بی منتها احسان ایلن

سرفراز ائتدی بیزی اولجایتو تک سلطان ایلن

 

ترک ائدیب شرک و چلینی گلدی تانرینه طرف

دین اسلامی قبول ائیله دی اول خیرالخلف

یئنگی اسلام بولدی وئردی دین اسلامغا شرف

اولدی کینه اوخونا اسلامین اعداسی هدف

یاندی نیران حسدده آتش سوزان ایلن

بو بیت لری حسن اوغلونون غزلی ایله توتوشدوراندا اونلارین دیل باخیمیندان فرقلی جهت لری گؤزه چارپیر. بو بیت لرده نصیر باکویی شرق تورکجه سی خصوصیت لری مثلاً یئنگی( یئنی )، اسلامغا ( اسلاما )، اؤزونو گؤستریر و آیدین اولور کی هله 13- جو عصریده آذربایجان تورکجه سی آذربایجانین هر یئرینده واحد بیر شکیل آلمامیشدیر.

 

شاعیر علی :

شاعیر علی نین قصه یوسف اثرینی( 1233 ) آذربایجان دیلچی و تاریخچیلری آذربایجان تورکجه سینه منسوب بیلیرلر. تاتارشناسلاردا همین اثری بولغار – تاتار دیلینه عائید اولدوغونو قبول ائدیرلر. تورکمن دیلچیلری ده بو شعر اثرینی اؤزلرینینکی بیلیرلر.

 قاضی برهان الدین :

قاضی برهان الدین اوچونجو بؤیوک شاعیردیر کی( 1398 – 1344 ) اوسالور بویونا منسوب اولوب سیواس شهرینده آتاسی نین یانیندا تحصیل آلمیش و ایگیرمی یاشیندا ایکن آتاسی اؤلونجه اونون یئرینه شهرین قاضی سی سئچیلمیشدی. تورکجه، فارسجا و عربجه شعر یازمیش. سیواس قاضی سی اولاندان سونرا امیر غیاث الدینین قیزی ایله ائولنمیش و اؤز آدینا بیر دئولت قورموش و 1398 هجری ده آغ قویونلو دئولتینین باشچی سی طرفیندان اؤلدورولموشدور.

قاضی برهان الدین دیوانی نین تک ال یازما نسخه سی لندن ده بریتانیا موزه سینده دیر. بو دیواندا 1500 غزل، 20 رباعی و 119 تویوق شعری واردیر.( تویوق شعری بیر غزلین ایکی بیتی کیمی قافیه نین رباعیه بنزه ر و داها چوخ فاعلاتون فاعلاتون فاعلون وزنی ایله یازیلیر. رباعی کیمی حکمتلی و تصوفی و فلسفی احساسلاری آنلادیر.)

قاضی برهان الدین دیوانی K.D ( تورک دیل قورومو ) طرفیندن 1943 میلادی ده استانبولدا چاپ اولموش. آشاغیدا بیر غزلینی نقل ائدیریک:

اولموش تنیمه عشقی اونون روح دگول می

غمزه سی ایله دل داحی مجروح دگول می

عشق ایله قاووشدو کؤنلوم یولونا اونون

عشق ایله تاخیلان قاپو مفتوح دگول می

کیپریگی نه قیلدوغونو سن سانما معما

کؤنلونده اونون یاره سی مشروح دگول می

مین ایلده اگر نوح یاشادیسه مین یاش

اول یاش منه بیر لحظه ممنوح دگول می  ( ممنوح = احسان ائدیلمیش )

معشوق ایله عاشق بیر اولور عشق اود ایله

مادح داحی پس هم گینه مسدوح دگول می

تویوق ادبی نوعینی ایلک دفعه او بیزه تانیتمیشدیر. قاضی برهان الدین حقیقی بیر مجاهد اولدوغو حالدا عاشقانه شعرلر ده قوشموشدور. آشاغیدا بیر تویوق شعرین اوخویوروق:

حقه شوکور قوچلارین دورانیدیر

جومله عالم بو دمین حیرانیدیر

گون باتاردان گون دوغان یئره دکین

عشق ارینین بیر نفس سیرانیدیر

 

قاضی ضریر :

مصطفی یوسف اوغلو ضریر 14- جو میلادی عصرین ان بؤیوک شاعیرلریندن دیر. دوغوم یئری ارزروم و دیلی آذربایجان تورکجه سی دیر و شرقی آنا دولو لهجه سینه چوخ یاخیندیر. یعنی بوندان 600 ایل قاباق دانیشدیغیمیز دیل دیر. شاعیر آنادان دوغما کور اولدوغونا گؤره ( ضریر = گؤزسوز ) تخللصونو سئچمیش دیر.

ضریر، 1393 ده، حلبه گئتمیش و حلب نایبی امیر چولپان آدینا « فتوح الشام » تاریخ کتابینی عربجه دن تورکجه یه ترجمه ائتمیش دیر. بو اثر 3 جیلدیده 602 صحیفه ده یازیلمیش و اوستانبول اونیورسیته کتابخاناسی، تورکجه یازمالار بؤلومنده موجوددور.

ضریرین ایلک اثری، « قصه یوسف » منظومه سی دیر. موضوعوسو قرآن کریم دن آلینان بو اثر « فاعلاتون فاعلات » وزنیله یازیلمیش بیر مثنوی دیر و 2120 بیت دن عبارتدری.

بیر یئرده حضرت یوسفون دیلیندن بئله سؤیله نیر:

بنی اوش(ایشته ) قارداشلاریم قیلدی اسیر

الدن اله ساتدیلار خوار و حقیر

سؤیله ایسم قارداش اؤلدورور بنی

سؤیله مزسم نیده ییم( نه ائدیم ) جانون اریر

آناجوغوم قوزوجاغونی سنون

آییرور دوران چرخی ای حریر

نه قیلایوم فرقت اودی جانومی

یاقدی وصلت سویی اولدی ناگزیر

و ...

زلیخانین دیلیندن بئله دئییر:

بودور اول عشقیله گؤنلوم اگله نن

جانوم ایچینده کی سلطانوم بنوم

بودور اول گؤنلومو یغما ائیله ین

جانوم اولسون آنا قوربانوم بنوم

بودور اول سلطان خوبان جهان

کیم یئنه گؤستردی سبحانوم بنوم

ضریرین ان مهم اثری سیرت النبی ترجمه سی دیر. اثرین منظوم حیصه سی نین ان گؤزل قسمتی حضرت محمد ین(ص ) دوغوشونو ( میلاد ) آنلادان پارچاسی دیر.

رسولون مولودی بو آی ایچینده

جهاندا معروف و مشهور اولدی

نبی نین آناسی آمنه خاتون

خبر وئردی بو سؤزو مستور اولدی

آیین اون ایکیسی اثنین گئجه سی

خراب اولموش ائویم معمور اولدی

ائویمدن گؤگلره بیر نور چیخدی

کی دونیا دوپ دولو اول نور اولدی

دیکیلدی اوچ علم شرقه و غربه

بیریسی کعبه ده منشور اولدی

یقین اولدی بنه کیم مصطفی نون

وجودا گلمه گی دستور اولدی

و....

ربیع الاول آیی قوتلو( مبارک ) اولسون

همیشه دین و دل قوتلو اولسون

 

عمادالدین نسیمی :

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تازه سازی

آمار بازدیدکنندگان سایت

846320
امروز
دیروز
هفته جاری
هفته گذشته
ماه جاری
ماه گذشته
بازدید کل
355
795
1472
839297
20220
23360
846320

آی‌پی شما: 54.156.58.187
امروز: سه شنبه، 04 مهر 1396 - ساعت: 23:07:20

تبلیغات (2)

تالار گفتمان آذر فروم

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

اینجا محل تبلیغ متنی شماست

پیوندها

درباره ما

وبسایت رسمی اسکو باخیش از سال 92 به نقد و بررسی در زمینه مطالب فرهنگی ، هنری ، تاریخ و ادبیات شروع به فعالیت کرده است.

مهدی عارفی (ایشیق) :

محقق - نویسنده - شاعر

سخنان بزرگان

امام على سلام الله علیه :
مَنْ حَسُنَتْ خَليقَتُهُ طابَتْ عِشْرَتُهُ؛

هر كس خوش اخلاق باشد، زندگى‏اش پاكيزه و گوارا مى‏گردد.